رضا سپهوند، دبیر کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی

بخش مهمی از درآمد ارزی کشور از محل صادرات نفت، گاز و صنایع انرژی‌بر تأمین می‌شود. در شرایط ناترازی شدید گاز، برق و سوخت، مدیریت مصرف دیگر فقط یک موضوع خدماتی یا رفاهی نیست، بلکه مستقیماً با اقتصاد کشور، حفظ منابع ارزی و ثبات بازار مرتبط است. در ادامه به مهم‌ترین ابعاد این ارتباط و راهکار‌های آن اشاره می‌شود:

۱. صرفه‌جویی داخلی؛ افزایش ظرفیت صادرات و تقویت منابع ارزی

هر واحد انرژی که در بخش خانگی یا اداری مدیریت شود، عملاً به معنای آزادسازی همان میزان انرژی برای صادرات یا تأمین پایدار صنایع صادرات‌محور است. با توجه به اینکه بخش قابل‌توجهی از درآمد ارزی کشور از محل فروش نفت، گاز و محصولات انرژی‌بر به دست می‌آید، کاهش مصرف داخلی می‌تواند مستقیماً منابع ارزی را افزایش داده و فشار بر بازار ارز را کاهش دهد. در شرایط تحریمی که هر واحد صادراتی حیاتی است، این موضوع امنیتی-اقتصادی پیدا می‌کند.

۲. اصلاح الگوی مصرف؛ ضرورتی فراتر از توسعه زیرساخت‌ها

امروز علاوه بر توسعه زیرساخت‌ها، اصلاح الگوی مصرف یک ضرورت قطعی است. مصرف انرژی در ایران نسبت به میانگین جهانی ۲ تا ۳ برابر بالاتر است. بخشی از این مسئله ریشه در فرهنگ مصرف دارد و بخشی دیگر ناشی از تجهیزات فرسوده و خودرو‌های پرمصرف است. بدون اصلاح این دو مؤلفه، حتی با احداث نیروگاه‌ها و خطوط انتقال جدید نیز ناترازی حل نخواهد شد.

۳. مدیریت مصرف، راهی برای عبور از محدودیت‌های مقطعی

اگر مردم و دستگاه‌های اجرایی به سمت مصرف بهینه حرکت کنند، بخش قابل‌توجهی از ناترازی انرژی کاهش پیدا می‌کند. تجربه سال‌های اخیر نشان داده که در غیاب مدیریت مصرف، کشور ناچار به اعمال محدودیت‌های مقطعی (قطع برق صنایع، تعطیلی ادارات، محدودیت گاز خانگی در سرما) می‌شود که هر کدام به نوبه خود هزینه‌های اقتصادی و اجتماعی سنگینی به همراه دارد. مدیریت مصرف، ارزان‌ترین و سریع‌ترین راهکار برای جلوگیری از این محدودیت‌هاست.

راهکار‌های پیشنهادی برای تحقق این مهم:

– فرهنگ‌سازی گسترده و مستمر با تأکید بر ارتباط مستقیم صرفه‌جویی خانگی با ثبات بازار ارز و قدرت خرید مردم

– ارائه مشوق‌های اقتصادی (مانند پلکان‌های تعرفه‌ای، تخفیف قبض برای مصرف بهینه و جریمه مصرف بالا)

– تجهیز ساختمان‌های دولتی و عمومی به سیستم‌های هوشمند مدیریت انرژی

– تسریع در طرح جایگزینی لوازم خانگی و خودرو‌های پرمصرف با کمک تسهیلات بانکی و حمایت‌های دولتی

در پایان باید گفت هرچه بتوانیم مصرف داخلی را هوشمندانه مدیریت کنیم، نه تنها از محدودیت‌های فصلی عبور خواهیم کرد، بلکه با افزایش صادرات و تقویت درآمد‌های ارزی، ثبات بیشتری به بازار ارز و در نتیجه قدرت خرید مردم هدیه خواهیم داد. مدیریت مصرف انرژی، امروز یک راهکار اقتصادی ساده نیست؛ یک الزام راهبردی برای بقای تاب‌آوری اقتصادی کشور است.